Verslag

Het Nationaal Congres Online Toegankelijkheid is achter de rug. Op deze pagina was op de dag zelf een live verslag te volgen. Daarnaast was er levendigheid op Twitter (@cotnl en #cotnl). Deze pagina bevat een samenvatting van de plenaire sessies. Een volledig verslag, inclusief de samenvattingen van de deelsessies  kunt u nalezen op de website van Stichting Accessibility.

Nationaal Congres Online Toegankelijkheid van start!

(foto’s Eric van Nieuwland)
Voor een goedgevulde zaal neemt dagvoorzitter Francisco van Jole het woord.

De internetjournalist vertelt dat zijn band met het onderwerp internettoegankelijkheid voor hem begon met zijn fascinatie voor het toetstenbord; hoe doe je dat als blinde toch…! Met de smartphones van tegenwoordig blijk je zo’n toetsenbord helemaal niet nodig te hebben. En guess what, voor blinden gaat er een wereld open! De iPhone reageert op je stem, kan je vertellen welke kleur je voor je hebt, waar je staat in de stad. Geweldig!

Maar, zo werkt de computer dus ook. Zo ingewikkeld is toegankelijkheid nou ook weer niet; het is een kwestie van innovatie. En daar gaan we het vandaag over hebben! De sprekers belichten het onderwerp vanuit hun eigen expertise.

Om te beginnen voorzitter Aline Saers.

Welkomswoord – Aline Saers, voorzitter Stichting Accessibility

10 Jaar Accessibility begon ooit met gedreven leraren op de Bartimeusschool, en inmiddels staan we hier op een groot congres!

De ict-techniek is in enorm tempo ontwikkeld. Toegankelijkheid is inmiddels een bekend begrip. Op dit congres zoeken we de grenzen op. Sterker, we gaan voorbij de grenzen: voorbij de grenzen van vooroordelen, mogelijkheden en landsgrenzen.

Innovatie en toegankelijkheid zijn nauw met elkaar verbonden, dat zullen we in dit congres meemaken.

We willen toegankelijkheid niet als plicht laten zien, maar als belang van innovatie. Optimaal gebruik maken van de techniek levert niet alleen veel op voor mensen met een beperking, maar ook voor het beter vindbaar maken van informatie. Dat is winst, voor iedereen.

Ik wens u een hele mooie, inspirerende dag toe!

Waarom toegankelijkheid een burgerrecht is – Matt Poelmans

We zijn nu zo’n tien jaar bezig met toegankelijkheid; waar staan we nu? Toegankelijkheid is op dit moment een agenda-item, maar de urgentie ontbreekt nog! Het is een vrijwillige aangelegenheid, en bovendien zijn er verschillende gradaties van toegankelijkheid mogelijk. En dat zie je terug in de resultaten.

Poelmans tovert een aantal schokkende cijfers tevoorschijn: in totaal zijn er 195 overheidswebsites toegankelijk, en op het hoogste niveau zijn er slechts 28 overheidswebsites toegankelijkheid. Dat stemt niet direct tot tevredenheid, en de doelstellingen zijn nog verre toekomst. En dat terwijl we als burgers toch bij overheidsinfo moeten kunnen komen!

Teleurstellend, of: moeten we eigenlijk niet een beetje boos zijn?!

Vreemd ook eigenlijk, want een toegankelijke website is ook beter vindbaar. Maar kennelijk landt die boodschap niet!

Hoe kunnen we het tij keren? Minister Donner heeft zojuist een brief doen uitkomen waarin wordt gesteld dat overheidswebsites in 2012 aan Webrichtlijnen Prioriteit 1 zouden moeten voldoen, en eind 2015 aan alle Webrichtlijnen. En zijn we er dan….?

Belangrijke opmerking uit de zaal: waarom concentreren we ons als overheden niet op de webpagina’s die veel worden bezocht?
Poelmans meent dat dit de richting is waarin de minister wil gaan, maar is het er niet mee een. Als er pagina’s zijn die nauwelijks worden bezocht (zgn ‘deadzones’), haal ze dan maar van je site! En het zou toch onaardig zijn als een bezoeker op zo’n deadzone er bekaaid afkomt. Iedereen en alles moet op toegankelijkheid kunnen rekenen.
Daarbinnen kun je wel kijken of er gradaties mogelijk zijn.

De voorstellen van de minister nopen in ieder geval tot saneren van sites: wat is nodig, wat niet?
En ongetwijfeld leidt het tot nieuwe ontwikkelingen. Gemeente online via Facebook…??
Ontstaan er platforms voor digitale diensten: werk, inkomen, zorg, onderwijs, vervoer, et cetera?
Ontstaan er platforms voor burgerparticipatie: aantrekkelijk en uitnodigend tot interactie en samenwerking?
Poelmans stelt dat er een Burgervisie 2.0 nodig is. Wat zijn overheidsverantwoordelijkheden en hoe vullen we die in, op welke plek en welke manier?
Toegankelijkheid is daarvan een onderdeel. Hoe gaan we dat realiseren? Van het Rijk zullen we het niet moeten hebben. En vanzelf gaat dat ook niet gebeuren: de urgentie ontbreekt.
We moeten de overheden wakker schudden! Hoe? Door social media – a la de Arabische lente!
Poelmans roept op om de gemeenten met tweets te bestoken en op te roepen tot toegankelijkheid. Grijp allemaal naar uw smartphone en twitter!

Voorbij de grenzen van – Roel van Houten

De blinde Roel van Houten doet even een brailletestje met de zaal. Meerderheid blijkt er niet mee uit de voeten. En voor Van Houten is zijn Powerpoint presentatie ook een hele nieuwe ervaring…

Maar daarmee is wel mooi te demonstreren waar je als blinde tegenaan loopt!
In de fysieke wereld is er al een hoop gebeurt om mensen met een functiebeperking zelfstandig op weg te helpen. In de digitale wereld staan we nu voor eenzelfde ontwikkeling. Er kan al een hoop, maar d gebruikersvriendelijkheid (usability) kan nog een stuk beter.
En zoveel diensten zijn al helemaal niet meer zonder internet denkbaar. Voor de Belastingdienst, UWV et cetera is internet zelfs een must.
Maar…. Uit onderzoek blijkt dat zo’n 20 tot 25 procent van de Nederlanders de computer slechts sporadisch internet gebruikt, en er bovendien niet handig mee is. Sterker nog, zo’n 72 procent van de burgers is niet in staat om internet op een volwaardige manier te gebruiken!
En dan te bedenken dat er zo’n 4 miljoen mensen met een echte functiebeperking zijn. Dus alles bij elkaar opgeteld heeft iedereen er baat bij dat internet toegankelijk wordt.

Waar lopen mensen met een functiebeperking tegenaan?
Blinden raken in de problemen met internetbankierfuncties die in Flash zijn gebouwd. 
Mensen met een slechte handfunctie raken in de problemen door uitklapmenu’s.
Doven lopen vast op video’s.
En ten slotte een draak van een zin van de website van de gemeente Arnhem over afvalheffing, die volgens de Toetstool van Accesibility maar door 40% van de burgers wordt gesnapt…

En dat terwijl de samenleving in hoog tempo digitaliseert!
We moeten dus iets met toegankelijkheid doen! Van Houten noemt een voorbeeld uit Engeland waar een gemeente zijn burgerzaken op een digitaal platform afhandelt, samen met de burgers. En voor wie er via internet niet uitkomt, stuurt de gemeente een medewerker langs om te helpen. Mooi initiatief, waar iedereen blij van blijkt te worden!

En nu we toch over de grens kijken: hoe is toegankelijkheid op Europees niveau geregeld?
In Brussel wordt er gelukkig steeds meer gestuurd op toegankelijkheid.
Op nationaal niveau zijn VCP, Viziris, Accessiblity en Drempelvrij op alle manieren aan het lobby’en om toegankelijkheid op de agenda te krijgen. Op nationaal, maar ook op gemeentelijk niveau.
Nog een laatste boodschap van Van Houten:

• Je wilt optimaal rendement! Doe je aan zoekoptimalisatie, dan heb je al bijna Waarmerk Prio2.
• Degenen die wel/niet met jouw loket kunnen omgaan, leren je het meest over usability van je site!

 Toegankelijkheid en regelgeving – Roland Al

Informatisering kan mensen dichter bij elkaar brengen, maar kan ook een wig drijven. Reden voor Al om zich met toegankelijkheid bezig te houden binnen het Ministerie van Binnenlandse Zaken.
Toegankelijkheid is universeel, daarom volgen wij de internationale ontwikkelingen.
In 2006 hebben we de richtlijn gelanceerd dat iedere overheidswebsite toegankelijk moet zijn, maar dat ze daar zelf verantwoordelijk voor zijn. 
Een onderzoek leert dat er op Rijksoverheidsniveau zo’n een derde voldoet aan de webrichtlijnen. Op gemeentelijk niveau voldoet echter een veel kleiner deel aan alle webrichtlijnen. Het is bovendien lastig om in kaart te krijgen waar de niet-toegankelijke sites zitten en hoe (on)toegankelijk ze precies zijn. Ruimte voor verbetering, dus!
Wat gaan we daaraan doen?
Bijvoorbeeld alle gemeenten 1 website geven? Leuk idee, maar BZK is niet de baas van de gemeenten. Aan die autonomie willen we niet tornen.
Wat dan wel? Rijksoverheid spreekt regelmatig met VNG; daarin is dan ook internettoegankelijkheid in een AMvB opgenomen. Dit volgens een bepaalde tijdslijn en met de autonomie van gemeenten in het achterhoofd. 
Ons webrichtlijnenteam (bekend van Webrichtlijnen.nl) ondersteunt gemeenten bij de implementatie van de webrichtlijnen.
Op Rijksniveau hebben we de goedgebouwde website Rijksoverheid.nl, waar hopelijk veel meer content onder kunnen gaan scharen.
En als derde pijler: de regelgeving rond de Webrichtlijnen. Minister Donner wil in zijn brief niet sleutelen aan de toetsing of de norm, maar we gaan kijken hoe we toegankelijkheid transparanter kunnen aangeven. Zodat een website niet de certificering misloopt omdat hij bijvoorbeeld op slechts 1 richtlijn niet voldoet. Daar gaan we de komende tijd met partners naar kijken.
We gaan ondertussen door met het toegankelijk maken van overheidswebsites, op alle niveaus.
Vraag uit de zaal: maar als die ene richtlijn waaraan de website niet voldoet nou net een hele belangrijke richtlijn is…?? Al stelt dat daar zorgvuldig naar gekeken gaat worden.

Een andere congresganger: waar halen we de kennis vandaan als we die niet in huis hebben? Al verwijst naar webrichtlijnen.nl waarin veel informatie beschikbaar is, met name problemen die veel blijken voor te komen.
Jole vraagt zich af waarom nieuwe websites niet sowieso toegankelijk zijn. Je levert toch ook geen nieuw gemeentehuis op waarin een van de liften het niet doet?? Al stelt dat de gemeentelijke autonomie daarin voorop staat; BZK kan alleen kan adviseren daarin.
Jole: maar waarom leeft het bij de ene gemeente dan wel en bij de andere niet? Gemeenten blijken het lastig en star te vinden.

Een medewerker van een kleine gemeente uit de zaal: het is wel mogelijk om een toegankelijke website te bouwen, maar laat je niet in de luren leggen door de grote leveranciers die zeggen hun eigen richtlijnen te hanteren. Al: laat je vooral inspireren door de sessies in dit congres om informatie in te winnen!

En dan nu: koffie en netwerktijd!!

Daar zijn we weer! Hadden we het voor de pauze over hoe lastig toegankelijkheid wel niet is. Maar laten we het nou eens omdraaien: hoe kunnen we ervan profiteren?? Joost van der Valk vertelt.

Zoekmachines houden van toegankelijkheid – Joost de Valk

De Valk heeft zich als SEO-goeroe flink lopen opvreten bij de ochtendsessies. Toegankelijkheid: we belijden het wel, maar we doen het niet! APPLAUS
Waarom gaan we niet alle kennis niet delen en samen verder ontwikkelen – overheid, wake up!

Met open source platforms kunnen we dat gemakkelijk! Dat kost een keer ontwikkelgeld, maar daarna profiteren we er allemaal van, in plaats van iedere keer weer opnieuw het wiel uitvinden!

Google is de grootste blinde, en we maken er allemaal gebruik van, dus waarom niet even flink trekken aan toegankelijkheid? Dus alleen al vanuit SEO zou je aan toegankelijkheid moeten doen. Dat was in 2005 zo, dat is nog steeds zo!
Google verdient 700 mln aan Addword advertenties; als alle websites aan de webrichtlijnen zouden voldoen, kunnen alle SEO-experts een andere baan gaan zoeken en marketingbudgetten worden gehalveerd. Toegankelijkheid bespaart dus geld!
Unieke titels voor je pagina’s: de websitebezoeker kan het makkelijk vinden, Google dus ook.
Kruimelpaden: maak helder waar je zit. De websitebezoeker wil het, maar Google ook.
Hetzelfde geldt voor Lees meer… waarachter 100.000 pagina’s hangen: dat snapt Google ook.
Simpel taalgebruik: gebruik eenvoudige taal, dan snapt ook Google het.
Programmeer ook netjes: daar heeft Google ook wat aan.

Google verandert ook steeds zijn algoritme. De Valk is erg fan van de nieuwste versie: Panda.
En daarin is toegankelijkheid is een steeds belangrijkere factor. Toegankelijkheid: we kunnen er niet omheen, anders ben je straks helemaal niet meer vindbaar!!

Zo, genoeg stof om over na te denken en na te praten. Dat dan tijdens de lunch. Terug over een uurtje!

What you should know about accessibility – Gregg Vanderheijden

Internet is geen optie meer, het is een dagelijkse realiteit. Onze hele samenleving is een technology eiland; van school tot overheid, tot bedrijven. We zullen dus echt iedereen moeten kunnen bereiken. En ook echt op ieder niveau, niet alleen voor slimme computerfanaten, maar ook voor mensen met een functiebeperking.
De argumenten om niet aan toegankelijkheid te doen zijn legio: te duur, te complex, et cetera. Maar wat als we interfaces hadden die automatisch de juiste vorm koos die iedereen kon begrijpen?
Wat als we inhoud konden omvormen tot iets begrijpelijks voor iedereen?
En wat als een computer automatisch zou herkennen wie er aan het toetsenbord zit en zich aanpast aan het niveau van de gebruikers – zodat oma met haar kleinkind aan de andere kant van de wereld kan chatten….

Wel, dat bestaat dus! Fysieke realiteit vertaald naar de digitale wereld – en nu is het jammer dat u niet in de zaal zit om een oma-proof mailprogramma te ervaren…!

We kunnen dus interfaces bouwen die dit kunnen, met bestaande software. Voor iedere functiebeperking, aan iedere wens aangepast.

En wat als we dit voor ieder land, iedere cultuur konden ontsluiten?
Wat als we dit voor ieder apparaat konden doen – computer, gsm, magnetron, wat je maar wilt?

Daar werken we dus aan, met 3 doelen:

• Een manier vinden zodat mensen kunnen bepalen wat hen zou helpen.
• Een manier vinden zodat ze die preferenties naar alle apparaten mee kunnen nemen.
• Een infrastructuur vinden zodat ontwikkelaars elkaar kunnen ontmoeten voor verdere ontwikkeling.

Om dit te realiseren hebben we een pradigmaverschuiving nodig, want de behoeftige groep groeit,  en overheden kunnen/willen er niet in inversteren.
Daar hebben we dus ontwikkelaars, infrastructuur en technologie voor nodig. En die kansen hebben we op dit moment! We moeten ze alleen gebruiken en de mensen, infrastructuur bij elkaar krijgen!

Verslagen van de parallelsessies houdt u van ons tegoed!

10-jarig jubileum Accessibility

Jan Terlouw, lid van het Comité van Aanbeveling overhandigt het jubileumboek  ’10 jaar Accessibility; toegankelijkheid op koers’: we zijn een heel eind, maar het kan nog beter. Want het is zo belangrijk dat iedereen mee kan komen in de samenleving; niet alleen voor individuen, maar ook voor de samenleving als geheel. Maar een jubileumboek nodigt toch vooral uit om stil te staan bij wat er wel allemaal bereikt is, en dat te vieren.

Leest alles over de brede kennis en kunde en de ontwikkelingen op ict-toegankelijkheidsgebied van Accessibility in dit jubileumboek!

10 lessen – Tobias Witteveen, voorzitter Raad van Bestuur Bartimeus

Naar aanleiding van 10 jaar ‘Bartimeus-dochter’ Stichting Accessibility trekt Witteveen 10 waardevolle lessen.

Lessen voor Bartimeus
1: Maatschappelijk ondernemen = ondernemen!
2. Zonder verdienmodel vaart niemand wel
3. Maatschappelijk ondernemen vereist een markt
4. Idealen persen in realistische business-case
5. Durf worst-case scenario onder ogen te zien

Lessen voor de overheid
6. Roep niet allen op tot maatschappelijk ondernemen, maar schep ook de voorwaarden
7. Leg de basis voor een product en bevorder de ontwikkeling van koopkrachtige vraag
8. Bij toegankelijkheid ontstaan producten via richtlijnen en standaarden
9. Koopkrachtige vraag ontstaat door druk om toegankelijkheidsproducten af te nemen
10. Toegankelijke samenleving is een zaak van lange adem; visie en volhouden

De overheid is echt onmisbaar in een ict-toegankelijke samenleving. Witteveen pleit dan ook voor een verplichtstelling van digitale toegankelijkheid voor alle organisaties met een publieke functie.

Daar zal het laatste woord nog niet over gerept zijn… Op naar de forumdiscussie!

Forumdiscussie

Onder voorzitterschap van Francisco Jole gaan Jan-Willem Dreteler, Aline Saers en Tobias Witteveen de discussie aan met de zaal.
Witteveen’s pleidooi om digitale toegankelijkheid verplicht te stellen voor alle organisaties met een publieke stelling wordt in ieder geval met instemming ontvangen.
Ook Jole’s stelling dat de overheid de regie moet nemen in ict-toegankelijheid sluit hier naadloos op aan, waarop Jole verzucht: ‘Goh, ik heb heel wat Poolse Landdagen meegemaakt als dagvoorzitter, en daar is dit er beslist niet een van! Was men het in de politiek het nou ook maar zo gemakkelijk met elkaar eens…!’
Dreteler ziet nog wel verschil tussen overheid en bedrijfsleven. Die laatste heeft internet nodig; toegankelijkheid is dan keiharde business, dus zorgen bedrijven wel dat ze hun zaakjes op orde hebben.
Jole verwijst nog naar de brief van Donner; hij ziet daarin een bezuinigingsmaatregel door het aantal overheidssites te beperken en investeringen in toegankelijkheid(stoetsing) te saneren.
Volgens Dreteler is cost-cutting minstens zo’n goede reden om aan toegankelijkheid te doen: een goede online baliefunctie scheelt een hoop ‘baliegeneuzel’ op het gemeentehuis of bij het bankfiliaal.
Moeten we dan wellicht toch niet naar het ‘1-website-for-all’ model voor de overheid, klinkt het voorzichtig uit de zaal. Vast staat dat de huidige bezuinigingen nopen tot onconventionele ideeën, dus wie weet. Bovendien, met alle open source platforms is het beslist mogelijk om er soort maatwerksausje overheen te gieten – zo meldde De Valk eerder op de dag; het zou dus beslist geen starre, innovatieloze eenheidsworst hoeven te worden, vullen Saers en Witteveen aan.

En zo komt er, in redelijke eenstemmigheid, toch een einde aan dit Nationale Congres Internet Toegankelijkheid 2011, constateert Jole. Hij sluit af met een persoonlijke noot: ‘Ik loop als internetjournalist al een aardige tijd mee in internetwereld. Bij de opkomst van internet was juist het uitgangspunt: internet moet voor iedereen toegankelijk zijn. Daarom werd dat een hit. En als ik u nu vandaag zo aanhoor, klinkt u bijna als een achterhoede. Maar realiseert u zich: u bent de voorhoede!’